Developed by JoomVision.com

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów
Publicystyka Charakterystyka Gór Świętokrzyskich

Charakterystyka Gór Świętokrzyskich

Góry Świętokrzyskie - jedne z najstarszych w Europie i najstarsze w Polsce (nie wyłączając Tatr). Położone są pomiędzy Wisłą, Pilicą i Nidą. Nazwę wzięły od relikwii Krzyża Świętego, które przechowywane są w klasztorze na Łysej Górze.

Góry Świętokrzyskie wykształciły się w obrębie rozciągającego się niemal równoleżnikowo od Zajączkowa po Góry Pieprzowe masywu paleozoicznego. W ciągu milionów lat wiele procesów złożyło się na ich uformowanie. Najstarsze osady rozpoznano na południu w rejonie Kotuszowa. W prekambrze rozciągało się tu niezbyt głębokie morze, w którym gromadziły się piaski i muły. Pod koniec kambru osady te zostały sfałdowane przez ruchy górotwórcze fazy świętokrzyskiej i sandomierskiej. Powstałe wtedy góry - tzw. sandomirydy - w skutek orogenezy kaledońskiej przekształciły się w tzw. kielcydy. W innych warunkach kształtowała się północna część masywu paleozoicznego. Znajdowało się tutaj głębokie morze, w którym gromadziły się piaskowce i łupki. W karbonie nastąpiło pogłębienie i poszerzenie zbiornika morskiego, a kolejne ruchy górotwórcze orogenezy waryscyjskiej utworzyły tzw. waryscydy. W permie na terenie masywu panował gorący i suchy klimat sprzyjający wietrzeniu szczytów. Pod koniec tego okresu od zachodu wkroczyło morze, w którym powstały zlepieńce zygmuntowskie - nazwa wzięła się od tego, że wykorzystane były między innymi do budowy kolumny króla Zygmunta III w Warszawie. Morze po utracie połączenia z oceanem zaczęło odparowywać, w wyniku czego w ogromnych i płytkich zatokach odkładała się sól i gipsy.

W erze mezozoicznej Góry Świętokrzyskie ulegały intensywnemu niszczeniu, a zwietrzeliny zostały spłukane przez wodę. Osady powstałe w ten sposób otaczają góry obecnie. W triasie ponownie nastąpił zalew morski, w czasie którego ukształtowały się grube warstwy czerwonych piaskowców. W okresie dolnojurajskim powstał biały płytowy piaskowiec - znany nam z okolic Szydłowca oraz utwory piaszczysto-ilaste zawierające rudy żelaza. Ostatecznie morze ustąpiło na przełomie kredy i trzeciorzędu. Wraz z wynurzaniem się następowało ścinanie pofałdowanych warstw skalnych, a następnie skały odporne na wietrzenie warunkowały rozwój grzbietów i garbów, które łączą się w pasma. Wtedy też wypiętrzyły się Karpaty, a Góry Świętokrzyskie uzyskały kształt podobny do tego, jaki oglądamy dziś.

W plejstocenie Góry Świętokrzyskie objął lądolód zlodowacenia południowopolskiego, który pozostawił po sobie pokłady gliny zwałowej, piasków i żwirów do wysokości około 320 m n.p.m. Wyżej brak jest form polodowcowych, co świadczyć może, iż szczyty gór sterczały ponad lądolodem jako nunataki. W czasie topnienia lądolodu powstała sieć dolin rzecznych, których dna stwierdza się na głębokości 40 m poniżej współczesnych dolin. Kolejne 3 zlodowacenia nie objęły tych terenów, a sprowadziły tylko klimat peryglacjalny, w wyniku którego nastąpiło kruszenie skał. Efekty tych procesów możemy oglądać dziś w postaci gołoborzy. Po ustąpieniu lodowca klimat ocieplił się i powstała warstwa gleby, dzięki czemu zbocza gór pokryła roślinność, między innymi limba, świerk, jodła i buk, czyli opiewana przez Stefana Żeromskiego Puszcza Świętokrzyska.

Z hydrograficznego punktu widzenia obszar Gór Świętokrzyskich należy do dorzecza Wisły, a odwadniają go 2 rzeki: Kamienna i Nida wraz z dopływami oraz kilka rzek wpadających bezpośrednio do Wisły (Koprzywianka, Opatówka) i Pilicy (Czarna, Drzewica). Sieć rzeczna jest gęsta - na całym obszarze gór odległości między ciekami nie przekraczają 1 km - i biegnie zgodnie z pasmami i wzniesieniami, tzn. z północnego zachodu na południowy wschód lub zgodnie z głównymi uskokami przecinając pasma górskie poprzecznie z północy na południe. Taki układ sieci rzecznej nazywany jest kratowym lub rusztowym. Ciekawostką jest, że główne pasmo - Łysogóry - nie stanowi działu wodnego między Nidą i Kamienną. Niektóre dopływy Nidy wypływają z terenów, które powinny należeć do dorzecza Kamiennej, jednak rzeki te „przebijają się” w kierunku Nidy przez pasma górskie tworząc malownicze przełomy. Zjawisko to nazywamy kaptażem. Wysoki stan wód w korytach rzek występuje w lipcu, w czasie zwiększonych opadów atmosferycznych oraz w marcu, podczas roztopów wiosennych.

Pochyłe ułożenie terenu sprawiło, że region świętokrzyski nie jest usiany jeziorami. Spływające stokami wzniesień i gór rzeki tworzą jedynie zalewy, jak m.in. w Sielpi czy Wilkowie. W regionie można też spotkać tereny pokryte bagnami i podmokłe (Dolina Wilkowska, zbocza Łysicy i Miejskiej Góry, Białe Ługi koło Daleszyc).

Klimat Gór Świętokrzyskich znacznie różni się od otaczających je regionów. Z zachowanych skamieniałości oraz występujących  serii skalnych wynika, że panujące tu warunki klimatyczne ulegały dużym zmianom. Były okresy wilgotne i gorące, suche i gorące oraz suche i chłodne. Obecnie teren ten charakteryzuje się klimatem nieco chłodniejszym i surowszym niż sąsiednie regiony. Jest tu więcej dni z przymrozkami (50 - 60), dłużej utrzymuje się pokrywa śnieżna (do 90 dni), większe są roczne amplitudy temperatur (ok. 70 st. C)  i wyższy jest poziom opadów (650 - 800 mm). Średnia roczna temperatura powietrza kształtuje się na poziomi 6 - 7 st. C. Na całym terenie Gór Świętokrzyskich przeważają wiatry zachodnie i północno-zachodnie o średniej prędkości 3 m/s. Często pojawiają się tu mgły. Konsekwencją tego klimatu jest skrócenie okresu wegetacyjnego roślin nawet o 4 tygodnie w porównaniu z okolicami Krakowa. Do dobrych efektów zaliczyć można niezłe warunki do uprawiania narciarstwa.

Obecność człowieka na terenach Gór Świętokrzyskich dokumentują prace archeologiczne. Odnaleziono wiele pozostałości po działalności homo sapiens z epoki kamiennej. Głównie w Leszczynach nad Lubrzanką, a także nad Bobrzą. Z czasem zamieszkujący te tereny lud przechodził z życia koczowniczego do osiadłego - rozwijało się rolnictwo. Wzrosło zapotrzebowanie na narzędzia, do produkcji których używano skalne odłamki i kamienie. W Krzemionkach Opatowskich możemy zwiedzić kopalnię krzemienia pasiastego służącego do wyrobu narzędzi. Z czasem człowiek nabywał nowych umiejętności i z epoki kamienia przeszedł do epoki żelaza. Bogate złoża jego rudy w okolicy sprawiły, że hutnictwo zaczęło się rozwijać bardzo szybko. Początkowo rudy wytapiano w polowych piecach - dymarkach. Dopiero setki lat później powstały fryszerki i kuźnice. Także materiału opałowego do pieców nie brakowało. Okoliczne lasy dostarczały drewna, węgla drzewnego, zaś rzeki i wartkie potoki wprawiały w ruch koła poruszające miechami i młotami. Nie samym jednak żelazem "częstowała" swoich mieszkańców ziemia świętokrzyska. Od XV wieku datowane jest powstanie w okolicach Chęcin i Kielc kopalń marmurów. Zasoby glin garncarskich wpłynęły na rozwój przemysłu ceramicznego (m.in. w okolicach Łagowa, Denkowa i Iłży).

Poza poszczególnymi gałęziami przemysłu na terenie Gór Świętokrzyskich i okolicy rozwijało się rolnictwo. Świętokrzyskie gleby nie należą do najurodzajniejszych. Ich rozwój został zapoczątkowany wkroczeniem na osady polodowcowe roślinności tundrowej w plejstocenie. W miarę ocieplania się klimatu rozwinęły się lasy iglaste i brzozowe, pod którymi wykształciły się bielice i gleby bielicowe. Po pojawieniu się lasów liściastych nastąpiło brunatnienie i kształtowanie się gleb brunatnych i płowych na podłożu lessowym. Na skałach węglanowych powstały rędziny, w podmokłych obniżeniach gleby bagienne, a w dnach dolin rzecznych mady. Najurodzajniejsze gleby znajdują się w południowo-wschodniej części regionu w okolicach Opatowa i Sandomierza. Także Ponidzie szczyci się urodzajnymi glebami. Na północ i na zachód regionu przypadły tereny o niższej klasie gruntów (okolice Włoszczowy i Końskich).

Góry Świętokrzyskie porośnięte są lasami jodłowymi (Puszcza Jodłowa) i bukowymi. Na ich terenie wytyczono Świętokrzyski Park Narodowy.

 

Opracowano na podstawie:

  • Z. Kotański, Z plecakiem i młotkiem w Góry Świętokrzyskie Przewodnik geologiczny dla turystów, Wydawnictwa geologiczne, Warszawa 1968
  • S. Kowalczewski, Góry Świętokrzyskie Przewodnik Turystyczny, S.I.W. "Kraj", Warszawa 1952
  • J. Mityk, W Góry Świętokrzyskie, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995
  • Pod red. G. Okły, Mała Ojczyzna Świętokrzyskie Dziedzictwo kulturowe, Zakład Wydawniczy SFS, Kielce 2002
  • E. Stupnicka, M. Stempień-Sałek, Poznajemy Góry Świętokrzyskie Wycieczki geologiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001
  • Wikipedia

    Prawa autorskie

    Logo serwisuWszelkie prawa do zamieszczanych w serwisie zdjęć i tekstów należą do ich autorów. Wykorzystanie do celów druku i kopiowanie na inne strony internetowe zdjęć i tekstów zamieszczonych w serwisie możliwe jest jedynie po otrzymaniu pisemnej zgody autora.

    Kontakt z serwisem

    Chcesz skontaktować się z autorem tekstu, masz swoją ciekawą propozycję, która może wzbogacić serwis swietokrzyskie.org.pl lub zauważyłeś gdzieś błąd w tekście? Daj nam o tym znać. Na Wasze maile postaramy się odpowiedzieć jak to tylko będzie możliwe, jednak w terminie nie dłuższym niż 24 godziny.

    kontakt@swietokrzyskie.org.pl

    Jesteś w: Start Publicystyka Charakterystyka Gór Świętokrzyskich