serwis internetowy dla turystów

Wiślica - Kolegiata Narodzenia NMP

Poprawiony: poniedziałek, 13 grudnia 2010 13:21 Wpisany przez Karol Wójcik wtorek, 17 listopada 2009 00:00

Jednym z najbardziej charakterystycznych i najpopularniejszych miejsc na Ponidziu jest niewątpliwie kolegiata w Wiślicy. Wzniesiono ją w XIV wieku na miejscu wcześniejszych dwóch świątyń romańskich. Pierwsza, pod wezwaniem Panny Marii, zbudowana została w połowie XII wieku. Zachowała się z niej krypta z fragmentem romańskiej gipsowej posadzki z ok. 1170-80 roku, tzw. płyta orantów. Wyryto na niej postacie ludzkie (prawdopodobnie Kazimierza Sprawiedliwego lub Bolesława Kędzierzawego z synem i żoną) w modlitewnej pozie oraz bogata ornamentyka roślinna i fantastyczna. Znajduje się na niej łaciński napis tłumaczony „Ci pragną być podeptani aby mogli być wzniesieni do gwiazd...” Drugi kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej i Panny Marii, wzniesiony został w pierwszej połowie XIII wieku. Była to świątynia trójnawowa o układzie bazylikowym. Ponieważ jedna strona zaczęła się zapadać, kościół wymagał poważnych remontów. Zamiast remontu budynek częściowo rozebrano i w drugiej połowie XIV wieku wzniesiono nową świątynię – istniejącą do dziś. Według legendy Wiślicki kościół zawdzięcza swoje powstanie królowi Łokietkowi, który ukrywał się w Wiślicy  i za opiekę N.P.M miał ufundować nową świątynie. Za faktycznego fundatora uważa się króla Kazimierza Wielkiego. Najprawdopodobniej jest to jeden z kilku z kościołów ekspiacyjnych (pokutnych) wzniesionych po zabójstwie w 1349 roku, z polecenia króla, księdza Marcina Baryczki. Kościół był wielokrotnie naprawiany i restaurowany, m.in. w wieku XV i na początku wieku XVII, kiedy to zatynkowano malowidła na ścianach i przeprowadzono „barokizację” wnętrza. Ostatnie poważna prace remontowe przeprowadzono w latach 20-tych XX wieku. Świątynię zniszczoną w czasie I Wojny Światowej przez austriacką artylerię odbudowano według projektu Adolfa Szyszko-Buhusza.

Kościół, orientowany, na planie prostokąta, został wzniesiony z kamienia ciosowego. Wyjątkiem jest pseudogotycki ceglany szczyt fasady zachodniej – efekt odbudowy zniszczeń I Wojny Światowej. Nawa i prezbiterium nakryte są strzelistymi dwuspadowymi dachami, z neobarokową wieżyczką na sygnaturkę nad wschodnim szczytem. Zakrystia nakryta jest dachem pulpitowym. Na zewnątrz kościół został opięty trójuskokowymi przyporami i obwiedziony gzymsami. Wejścia do kościoła obramowane są gotyckimi portalami. Najbardziej znany jest portal południowy, z umieszczonym nad nim tablicą fundacyjną. Płaskorzeźba przedstawia Kazimierza Wielkiego klęczącego przed Marią z Dzieciątkiem. Król ofiarowuje Mari i Jezusowi miniaturową kolegiatę, a za jego plecami stoi biskup Bodzanta. Na tablicy wyryto datę fundacji (1350) oraz datę wykonania tablicy (1464). Warto zwrócić uwagę również na pochodzący z XIV wieku portal północny. Wmurowane w niego są rzeźbione herby: dwa Orły Piastowskie oraz herb Wielkopolski. W pobliżu portalu znajduje się zamurowane okno, z którego - według tradycji - ogłoszono statuty wiślickie.

We wnętrzu uwagę przykuwają 3 wieloboczne filary dzielące kościół na 2 nawy i podtrzymujące sklepienie krzyżowo-żebrowe. Na zwornikach sklepienia wyrzeźbione są herby ziem, które weszły w skład odrodzonego po rozbiciu dzielnicowym Królestwa Polskiego, herby rycerskie oraz symbole ewangelistów i głowa Chrystusa. Korpus od wielobocznego, węższego i niższego prezbiterium oddziela późnobarokowa belka tęczowa z krucyfiksem. W skromnym ołtarzu głównym umieszczona jest otoczona kultem wczesnogotycka rzeźba tzw. Madonny Łokietkowej, zwanej również Matką Bożą Uśmiechniętą, z Dzieciątkiem na ręku, z ok. 1300 roku. Według tradycji posąg trafił do Wiślicy z Węgier, a o zjednoczenie kraju modlił się przed nim Władysław Łokietek. Figura została ukoronowana w lipcu 1966 roku przez kardynała Stefana Wyszyńskiego, przy współudziale biskupa krakowskiego Karola Wojtyły.

Na ścianach prezbiterium częściowo zachowała się rusko-bizantyjska polichromia z lat 1397-1400. Została ona wykonana, na zamówienie króla Władysława Jagiełły, przez popa Hayla - malarza pochodzącego z Przemyśla. Malowidła przedstawiają postacie świętych oraz sceny z życia Jezusa i Matki Bożej. Do prezbiterium od północy przylega przybudówka z XVII wieku, w której znajdują się zakrystia i skarbiec. W prezbiterium znajdują się także późnorenesansowe epitafia kanoników wiślickich i stalle wykonane w czasie odbudowy świątyni w XX wieku. Wnętrze prezbiterium rozświetlają ostrołukowe okna gotyckie z witrażami z lat 60-tych XX wieku. W lewym ołtarzu bocznych znajduje się krucyfiks z XVI wieku z rzeźbami Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty z ok. 1500 roku. Obok na ścianie wmurowano 3 współczesne tablice z brązu poświęcone prymasowi Stefanowi Wyszyńskiemu, Maksymilianowi Kolbe i Janowi Pawłowi II. Tuż obok wisi obraz przedstawiający zdjęcie z krzyża Jezusa przez św. Franciszka. Nieco dalej umieszczono barokowy ołtarz z postaciami św. Barbary, św. Jana Kantego, św. Teresy, św. Piotra i św. Pawła. Przy ścianie południowej znajduje się nagrobek Anny Stawiskiej z 1617 roku z płaskorzeźbą przestawiającą postać leżącej zmarłej.

Obok kościoła znajduje się XV-wieczna dzwonnica, podobnie datowany tzw. Dom Długosza – wikariat ufundowany przez słynnego kronikarza – obecnie plebania i muzeum oraz pawilon z Misą Chrzcielną z ok. 880 roku.

Wiślickie sanktuarium od lipca 2005 roku, z nadania Ojca Świętego Jana Pawła II, uzyskało honorowy tytuł bazyliki mniejszej. Wszystkie święta Maryjne są w Wiślicy szczególnie uroczyście przeżywane, ale najbardziej 8 września – patronalne święto Narodzenia Najświętszej Mari Panny. Od roku 1982, z inicjatywy księdza biskupa Mieczysława Jaworskiego, z Wiślicy wyrusza piesza kielecka pielgrzymka do Częstochowy.

Opracowano na podstawie:

• Muzeum w Wiślicy
• Parafia Wiślica
• Urząd Gminy Wiślica
• Wikipedia
• Zabytkowe kościoły