serwis internetowy dla turystów

Chmielnik

Poprawiony: poniedziałek, 25 października 2010 20:17 Wpisany przez Dorota Skwark, Karol Wójcik poniedziałek, 04 sierpnia 2008 19:22

Miasto to znajduje się na trasie Kielce – Busko. Nie jest trudno się domyślić, że nazwa pochodzi od chmielu, niezbędnego do produkcji piwa, i nawiązuje do typu upraw stosowanych w przeszłości, podobnie zresztą jak sam herb miasta – jest na nim gałązka chmielu.

Pierwsi ludzie na terenie dzisiejszego Chmielnika pojawili się już w epoce kamienia - kilka tysięcy lat przed naszą erą. Podczas badania archeologicznych w okolicach Chomentówka, Sędziejowic i Przededworza odkryty liczne narzędzia krzemienne z tego okresu oraz naczynia ceramiczne z okresu brązu. Społeczeństwo żyjące wtedy na tym terenie zajmowało się głównie łowiectwem i zbieractwem, stopniowo kształtując osadnictwo rolnicze. Najdogodniejszymi miejscami do osiedlania się były doliny rzek. Żyzna dolina Nidy przyciągała kolejnych osadników, którzy wzdłuż rzeki Wschodniej (dopływu Nidy) dotarli w okolice Chmielnika. Pierwsze odkryte ślady osadnictwa na tym terenie pochodzą z ok. 2500 – 1800 r. p.n.e. Osada ta należałoanajprawdopodobniej do dóbr książąt Wiślickich i przypuszczalnie w XIII wieku przeszła w ręce rodu Odrowążów.

Pierwsze pisemne wzmianki o miejscowości Chmielnik dotyczą wydarzeń z 18 marca 1241 roku, kiedy to na przedpolu miejscowości rycerstwo polskie stoczyło bitwę z wojskami tatarskimi. Batalia – uznana za jedną z największych XIII-wiecznej Europy – była niestety zwycięska dla przeważających sił tatarskich. Miejsce bitwy nazywano Wesołym Polem, a dokładny opis samej bitw podaje w swoich rocznikach Jan Długosz. Chmielnik po raz kolejny odnotowany jest w historii w latach 1295 i 1296 - w związku z najazdami Litwinów. W 1354 biskup krakowski Bodzanta konsekrował w Chmielniku kościół św. Trójcy, z którego obecnie oglądać możemy tylko prezbiterium. W XVI wieku miasto należało do Jana Oleśnickiego, który był gorliwym zwolennikiem reformacji - oddał on kościół w ręce protestantów, a jego synowie (Mikołaj i Samuel) wybudowali zbór oraz gimnazjum. Osada dobrze się rozwijała i w marcu 1551 roku Jan Oleśnicki otrzymał od króla  Zygmunta Augusta zgodę na lokację miasta. Nowe miasto Chmielnik usytuowano na wschód od istniejącej wsi o tej samej nazwie (obecnie Przededworze). Lokację w marcu 1580 roku potwierdził król Stefan Batory, nadając dodatkowe przywileje na organizację jarmarków. W roku 1591 w Chmielniku funkcjonowało 3 szewców, 2 rzeźników, 2 krawców i 2 kowali oraz bednarz, piwowar i piekarz. Ludność miasta w roku 1618 liczyła ok. 250 osób, a niewiele ponad 50 lat później – w roku 1673 – już ponad 400 osób. Ten nagły wzrost ludności w mieście wiązał się wydaniem w 1630 r., przez właściciela miasta – Krzysztofa Gołuchowskiego, przywileju zezwalającego na zamieszkanie w Chmielniku Żydom. Przywilej umożliwiał starozakonnym również handel oraz budowę bożnicy i szkoły. Do Chmielnika przybyły szczególnie dużo Żydów z Hiszpanii. Synagogę wzniesiono w roku 1638. Gmina Żydowska wzmocniła się ekonomicznie po zajęciu domów i sklepów wygnanych z miasta arian, w 1658 roku. W XVIII wieku Chmielnik był własnością królewską, a następnie trafił w posiadanie wojewody inowrocławskiego Andrzeja Moszczyńskiego, który dokończył budowę kościoła, rozpoczętą w 1730 roku. W 1787 r. właścicielami Chmielnika zostali Chłapowscy. Po III rozbiorze Polski (1795 rok) miasto leżało w granicach zaboru Austriackiego. W latach 1809-1815 należało do Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego. W roku 1829 Dezydery Chłapowski sprzedał Chmielnik Kazimierzowi Tańskiemu. W rękach rodziny Tańskich Chmielnik pozostał do końca II  wojny światowej. W XIX wieku Chmielnik dwukrotnie niszczony był przez ogień – w roku 1811 i 1849. W odbudowie zniszczeń bardzo pomogło miastu położenie na szlaku handlowym.

W chwili wybuchu II wojny światowej Chmielnik liczył ok. 9 000 mieszkańców. Armia niemiecka wkroczyła do miasta ok. 16:30 dnia 4 września 1939 roku. Od pierwszej połowy 1941 roku do marca 1943 roku w Chmielniku istniało Getto Żydowskie, przez które w sumie przeszło ponad 13 000 osób. Podczas likwidacji getta, od 6 października 1942 roku do marca 1943 roku, do obozu zagłady w Treblince wywieziono ok. 11 000 Żydów. Armia Czerwona wkroczyła do Chmielnika 13 stycznia 1945 roku. W czasie wojny w mieście zginęło ok. 200 Żydów i ponad 70 osób narodowości polskiej.

Dziś jest to spokojne i pięknie ukwiecone miasto. Jednym z jego najcenniejszych zabytków, oprócz Bożnicy z XVII wieku, jest pomnik strażaka stojącego na honorowym miejscu na placu przed kościołem p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (jego budowę zakończono w 1783 r.). W tym kościele znajduje się pamiątkowa tablica, ufundowana przez mieszkańców Chmielnika na cześć pomordowanych w czasie okupacji żołnierzy Armii Krajowej Podobwodu „Chryzantema”.
Na rynku można wypocząć, patrząc na wyremontowaną starą studnię i nowoczesną, ciekawie skonstruowaną fontannę. Jest tam też pomnik zwycięskiej Nike z napisem „Ta Ziemia od innych droższa”. Dziś to miasto jest ciche i spokojne – i chyba na to zasłużyło, sądząc po historii.

Opracowano na podstawie:

• Urzad Miasta i Gminy Chmielnik
• www.chmielnik.website.pl
• Wikipedia