serwis internetowy dla turystów

Bodzentyn

Poprawiony: poniedziałek, 25 października 2010 20:22 Wpisany przez Karol Wójcik środa, 25 marca 2009 00:00

Bodzentyn to niewielkie miasto położone w sercu Gór Świętokrzyskich u stóp Pasma Klonowskiego, nad rzeką Psarką (dorzecze rzeki Kamiennej). Miasto założone zostało na gruntach wsi Tarczek w roku 1355 przez biskupa Bodzantę z Jankowa herbu Róża i stanowiło administracyjny ośrodek dóbr biskupów krakowskich. Wytyczone przy zakładaniu ulice i rynek do dziś są podstawą układu urbanistycznego miasta. Następca biskupa Bodzanty - Florian z Mokrska – w roku 1365 otoczył miasto murami i basztami, a na wzgórzu nad rzeką wzniósł murowany zamek. W 1380 roku Jan Radlica ufundował w Bodzentynie kościół pod wezwaniem św. Krzyża. Ważnym wydarzeniem w historii miasta był pobyt króla Władysława Jagiełły. Władca zatrzymał się tutaj 19 czerwca - w drodze na Grunwald – i przez dwa dni przebywał na dworze biskupim przyjmując posłów od książąt pomorskich.

Wiek XV i XVI to okres największego rozkwitu Bodzentyna. Po pożarze w roku 1413, w którym spłonął między innymi dokument lokacyjny, Bodzentyn otrzymał został ponownie lokowany na prawie niemieckim, co zaowocowało regulacją układu urbanistycznego i założeniem drugiego rynku (obecny Plac Żwirki). Miasto wówczas przypominało kształtem podkowę, z trzech stron otoczoną rzeką. W latach 1430-1637 w Bodzentynie zakładano cechy rzemieślnicze: szewców, kowali, krawców, sukienników i rzeźników. W 1450 roku kardynał Zbigniew Oleśnicki ufundował w Bodzentynie gotycką kolegiatę pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W drugiej połowie XVI w. zamek został przebudowany na pałacową rezydencję. W mieście - staraniem burmistrza Jana Kołka - wybudowano wodociąg oraz łaźnię. 1670 roku na rynku obok kolegiaty biskup Andrzej Trzebicki ufundował ratusz z wysoką wieżą i zegarem. W wieku XVIII biskup Felicjan Szaniawski założył w Bodzentynie i okolicach kuźnice, cegielnię, fabryki sukna, rzeźb, porcelany i luster. W 1789 roku na mocy konwencji rozbiorowej Bodzentyn, podobnie jak inne dobra biskupie, upaństwowiono. Ostatnim z biskupów krakowskich, który mieszkał w Bodzentynie, był Kajetan Sołtyk.

Po rozbiorach miasto dostało się pod władzę austriacką, a w roku 1809 tereny te przeszły pod władzę Księstwa Warszawskiego. W 1833 roku w Bodzentynie przyszedł na świat znany malarz Józef Szermentowski. W roku 1832 rozebrano zniszczony ratusz, a w 1836 część murów miejskich z Bramą Opatowską. W ruinę popadł również zamek, który zamieniony został na spichlerz. Mieszkańcy Bodzentyna uczestniczyli w bitwach i potyczkach powstania styczniowego. Nocą z 23. na 24. stycznia 1863 roku na czele 100 powstańców z Bodzentyna stanął Stefan Bogdański. Oddział połączył się z ok. 400 powstańcami z zakładów suchedniowskich pod dowództwem braci Dawidowiczów i zaatakował wojska rosyjskie stacjonujące w mieście. Bitwa pozostałą nierozstrzygnięta – zaskoczeni zaborcy wycofali się do Kielc podpalając miasto. Rok później, 23.01.1864, w pierwszą rocznicę bitwy, odbyła się tutaj defilada oddziałów powstańczych, którą odebrał generał Józef Hauke-Bosak. Za udział w powstaniu Bodzentyn w 1869 roku utracił prawa miejskie. W roku 1904 w mieście założono Ochotniczą Straż Pożarną, a w roku 1909 powstało tu również Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe „Nadzieja”, dając początek funkcjonującemu do dziś Bankowi Spółdzielczemu. W czasie I wojny światowej w Bodzentynie Niemcy założyli cmentarz, na którym pochowani są żołnierze wojsk rosyjskich, niemieckich oraz austro-węgierskich, polegli w październiku i listopadzie 1914 roku oraz w maju i czerwcu 1915 roku na polach pod Śniadką, Świętą Katarzyną i Psarami. W 1914 roku w Bodzentynie gościł Józef Piłsudski. Wydarzenie to upamiętnia tablica wmurowana w ścianę organistówki przy ulicy św. Ducha. 20 czerwca 1917 roku drewnianą w większości zabudowę Bodzentyna strawił pożar. Zniszczeniu uległo ponad 200 budynków, między innymi kościół św. Ducha, synagoga, szkoła, kasa pożyczkowo-oszczędnościowa, czy apteka. Przed II wojną światową Bodzentyn zamieszkiwały ponad 3800 osób. Podczas okupacji niemieckiej utworzono tu getto dla Żydów z okolicznych miasteczek. We wrześniu 1942 roku jego ok. 700 mieszkańców (w tym Dawid Rubinowicz) zostało wywiezionych do Suchedniowa, a stamtąd do obozu zagłady w Treblince. Innym tragicznym punktem w wojennej historii Bodzentyna było rozstrzelanie przez hitlerowców 39 mieszkańców miasta 1 czerwca 1943 roku. Po wojnie, w roku 1946, Bodzentyn liczył już tylko ok. 2100 mieszkańców.

Obecnie Bodzentyn znów jest miastem (od 1 stycznia 1995 roku) i stanowi ważny punkt na turystycznej mapie regionu świętokrzyskiego. Podziwiać można tu ciekawy układ urbanistyczny z zabudową małomiasteczkową. Tworzy go siatka prostokątnych ulic łącząca dwa rynki, XIV-wieczne pozostałości obwarowań miejskich oraz niska zabudowa domów z przejezdymi sieniami. Podziwiać można również ruiny zamku biskupów krakowskich, XV-wieczną kolegiatę oraz zagrodę Czernikiewiczów z 1808 roku (filia Muzeum Wsi Kieleckiej). W Bodzentynie mieści się siedziba dyrekcji Świętokrzyskiego Parku Narodowego oraz Związku Gmin Gór Świętokrzyskich. Przez miasto przechodzą 2 piesze szlaki turystyczne:  Szlak niebieski  im. Edwarda Wołoszyna z Wąchocka do Cedzyny i  Szlak zielony  im. Jerzego Głowackiego z Łącznej do Starachowic.

Opracowano na podstawie:

• B. Krakowiak, M. Skrzypczyński, B.  Włodarczyk, Góry Świętokrzyskie oraz Sandomierz, Pascal 2003 r.
• Polska.pl
• Wikipedia