serwis internetowy dla turystów

Ruiny w Gruszczynie

Poprawiony: poniedziałek, 13 grudnia 2010 12:14 Wpisany przez Krystyna Lagierska czwartek, 05 marca 2009 00:00

Niedaleko od wsi Gruszczyn, wsród lasu wznoszą się na górze ruiny dawnego kościoła i klasztoru chrześcijanskiego. Legenda mówi, że pochodzi z XII wieku. Na ślad zakonu w Gruszczynie naprowadzić moze dokument ariański, pochodzący z 1637 roku. Mówi on, że: „w wiosce tej w 1562 roku Bracia Polscy przejęli po katolikach opuszczony, warowny, posadowiony na wzgórzu, gotycki kościół i klasztor św. Michała. Wcześniej miał się tu znajdować zakon chrześcijański, lecz nie zachowały się żadne dokumenty i akta wspominające o takowych zakonnikach, a sama budowla jest dla wszystkich zagadkowa”.

W książce ks. Jana Wiśniewskiego z 1932 roku o kościele w Gruszczynie jest następująca wzmianka: „W Gruszczynie znajduje się na wzgórzu ruina kościoła. Zostały ściany i wysoka frontowa piramidalna facjata. Najstarsi w parafii opowiadają, że ich dziadkowie widzieli tam jeszcze mury kościoła św. Michała, ale nie ma takiego, kto dał o tym kościele blizsze wiadomosci. Wzgórze to dziś  nazywają „św. Michała”. Powiadają że kościół nalezał do zakonu Marków (kanoników regularnych). Inni że należał do Kartuzów lub do Cystersów Jędrzejowskich i że sklepione lochy podziemne łączyły kościół z dworem o kilkaset kroków  odległym, gdzie też była kaplica. W lochach światło gaśnie. Kościół miał być zajęty przez Arjan. Dokumentów, ani archiwum plebanja nie posiada, przeto wspomniana ruina dla wszystkich jest zagadkową”.

Architektura kościoła przedstawia charakter obronny, świadczą o tym rozmiary budowli, potężne, grube mury, pozostałości po baszcie lub wieży i układ wsporników. Kilku starszych mieszkańców Gruszczyna zna parę opowieści o klasztorze. Jedna z nich brzmi: „Za króla Kazimierza Sprawiedliwego, do Gruszczyna przybyli z obcej ziemi zakonnicy, którzy tu na pustkowiu zbudowali klasztor i kościół. Mijały lata, a z każdym rokiem zakonnicy bogacili się i rośli w potęgę. Jednak ich byt w Gruszczynie przerwał najazd Tatarów, którzy klasztor splądrowali a zakonników zabili”. Być może ślad tajemniczych zakonników znajduje się w pobliskim Krasocinie, gdzie znajdował się zabytkowy kościół  św. Doroty. Kościół ten istniał pierwotnie już w 1470 roku, lecz został rozebrany, a na jego miejscu wzniesiono w 1856 roku nowy kościół. Według innej hipotezy klasztor w Gruszczynie postawili zakonnicy – rycerze Montjoie, którzy na płaszczach nosili krzyż i wyobrażenie muszli, a ponoć takie symbole zostały wypatrzone w gruzowisku. Kościół był orientowany, to znaczy był zwrócony ołtarzem ku wschodowi i posiadał tradycyjne cechy kościoła katolickiego. Do jego zbudowania użyto występującego w okolicy w dużych ilościach kolorowego piaskowca. Jeszcze na początku II wojny wysoki szczyt frontowej ściany kościoła był widoczny nawet z zamku w Chęcinach. Podczas wojny Niemcy zburzyli ów szczyt wraz ze ścianą.

Opracowano na podstawie:

• S. Olejarczyk, Ukryte skarby
• ks. J. Wiśniewski, Dekanat Włoszczowski
• E. Kosik, W sarmackim Krasocinie