serwis internetowy dla turystów

Kuźnia wodna w Starej Kuźnicy

Poprawiony: środa, 15 września 2010 09:28 Wpisany przez Krzysztof Żołądek sobota, 28 sierpnia 2010 09:54

Stara wodna kuźnia z młotem naciskowym z początków XIX wieku mieści się w drewnianej szopie, koło grobli przy mieszczącym się we wsi zalewie. Jest to zarazem jedyna w Polsce zachowana w całości kuźnia z miechem, młotem napdzanym kołami wodnymi wraz z mechanizmem pozwlającym sterować wszystkim z wnętrza kuźni. Zabytek ten znajduje się pod opieką Muzeum Techniki NOT co niestety skutecznie przyczynia się do niszczenia budynku.

Ze względu na zabytkowy i unikatowy charakter kuźnicy rzadko wprawia się jej mechanizmy w ruch. Przy zwykłej pracy woda spływająca ze zbiornika wpadała na koło nasiębierne i wprawiała za jego pomocą mechanizm poruszający młotem. Drugie koło, znajdujące się wewnątrz budynku, napędzało drewniane miechy skrzynkowe (nazywane też miechami polskimi).

Cykl produkcyjny ograniczał się w ostatnich latach działania kuźnicy do przekuwania stergo żelaza na drobne narzędzia, odbywała się tu produkcja kos, łopat czy lemieszy do pługów. Do dziś zachowało się kowadło z wymienną górną częścią i liczne ręczne narzędzia i zabytkowych już formach i kształtach (m.in. obcęgi, szczypce i tzw. baba młota pochodząca z drugiej połowy XIX wieku).

Źródła historyczne dotyczące Starej Kuźnicy są skąpe. Miejscowość jest wymieniona w aktach z 1662 roku, jednak początek tutejszego przemysłu miał miejsce o wiele wcześniej. Między XVI, a XIX wiekiem czynna była tutaj dymarka, o czym świadczą pozostałości żużla hutniczego. W latach 1846-1860 (zależnie od źródeł) powstał tu wielki piec hutniczy o wydajności 400 ton i z przerwami pracował do roku 1893. Korzystał z tego samego ujęcia wody co kuźnica. Zachowały się resztki kemiennych fundamentów. O metalurgicznej tradycji tych okolic świadczy także nazwa jednej z sąsiednich wiosek - Drutarnia.

Zwiedzanie możliwe jest po ustaleniu z opiekującą się na miejscu kuźnicą rodziną Niewęgłowskich - potomków mistrza Adama Niewęgłowskiego, dawnego pracownica kuźnicy. Mieszkają oni w pierwszym domu przy zabytkowym drewnianym budynku.